رادیوتراپی، یکی از روشهای کلیدی در درمان سرطان، از زمان کشف اشعه ایکس توسط ویلهلم رونتگن، فیزیکدان آلمانی، در سال ۱۸۹۵ میلادی، مسیر طولانی را طی کرده است. این روش ابتدا برای درمان بیماریهای پوستی، بدخیم و حتی مشکلات قارچی یا برداشتن خالها استفاده میشد، اما با شناخت عوارض دیررس اشعه ایکس، کاربرد آن عمدتاً به درمان بیماریهای بدخیم محدود شد. با این حال، هنوز در برخی بیماریهای خوشخیم مانند مننژیوما، نوروم آکوستیک و افتالموپاتی تیروئیدی نقش مهمی دارد.
اهمیت رادیوتراپی در درمان سرطان
حدود ۶۰ درصد بیماران مبتلا به سرطان در طول درمان خود به رادیوتراپی نیاز پیدا میکنند. این روش:
- کیفیت زندگی بیماران را بهبود میبخشد.
- طول عمر را افزایش میدهد.
- تومورهای بدخیم را بهصورت موضعی کنترل میکند.
وضعیت رادیوتراپی در ایران
ایران بیش از نیم قرن است که در زمینه آموزش رادیوتراپی فعالیت دارد:
- رشتههای دانشگاهی در مقاطع کاردانی و کارشناسی برای تربیت نیروی متخصص ایجاد شده است.
- رشته تخصصی رزیدنتی پرتودرمانی در دانشگاههای کشور تدریس میشود.
با این حال، از نظر تکنیکی، ایران هنوز با استانداردهای جهانی فاصله دارد. در دهه اخیر، تکنیکهای رادیوتراپی از دوبعدی به سهبعدی ارتقا یافتهاند، اما تکنیکهای پیشرفتهتر مانند: - Adaptive RT (رادیوتراپی تطبیقی)
- IGRT (رادیوتراپی هدایتشده با تصویر)
- SABR/SBRT (رادیوتراپی استریوتاکتیک)
- IMRT (رادیوتراپی با شدت تعدیلشده)
- MR-Simulation (شبیهسازی با MRI)
که در بسیاری از کشورهای دنیا به استاندارد مراقبت تبدیل شدهاند، در ایران بهطور گسترده در دسترس نیستند.
چالشها و نیازهای بهبود
رادیوتراپی یک رشته پیچیده و حیاتی برای درمان سرطان است. برای بهبود وضعیت این رشته در ایران، نیاز به اقدامات زیر است:
- حمایت همهجانبه مراجع دولتی و مراکز دانشگاهی.
- هماهنگی بین مراکز آکادمیک و رشتههای مرتبط.
- تربیت نیروی متخصص و بهروز.
- دسترسی به تکنیکها و تجهیزات پیشرفته.
منبع و تاریخ انتشار
این مقاله در مجله دانستنیهای سرطان، سال بیستم، شماره ۳۶ و ۳۷ (بهار و تابستان ۱۳۹۸ / ۲۰۱۹) منتشر شده است.
