واژهی سرطان اغلب با احساساتی مثل ترس، ناامیدی، درد و هزینههای سنگین همراه است. اما آیا این بیماری همیشه یک فاجعه است؟ این مقاله به قلم دکتر فاطمه خانساری، پژوهشگر اخلاق پزشکی، نشان میدهد که سرطان، با وجود ظاهر ترسناکش، میتواند نگاهی عمیقتر به زندگی هدیه دهد و ما را به مرگآگاهی و درک معنای واقعی حیات برساند.
مراحل روانی مواجهه با سرطان
فرد مبتلا به سرطان معمولاً مراحل روانی مختلفی را طی میکند:
- انکار: بیمار در ابتدا بیماری را باور نمیکند و نمیپذیرد که این اتفاق برای او افتاده است.
- خشم:
- عصبانیت از خود: چرا بیشتر مراقب نبودم؟
- عصبانیت از دنیا: چرا اینقدر ناعادلانه است؟
- عصبانیت از خدا: چرا من برای چنین سرنوشتی انتخاب شدم؟
- جستوجوی مقصر:
- آیا گناهی کردهام؟
- آیا سبک زندگی مدرن یا تکنولوژی مقصر است؟
- آیا پزشکان به دلیل نداشتن درمان مناسب виноват هستند؟
- مواجهه با مرگ:
- بیمار مرگ را که همیشه دور میپنداشت، نزدیک میبیند و اینجاست که تحولی عمیق رخ میدهد.
مرگآگاهی: هدیهی پنهان سرطان
هرچند بسیاری از بیماران سرطانی طول عمر طولانی دارند، اما تصور نزدیک بودن مرگ، فرد را به موقعیت مرزی میبرد:
- موقعیت مرزی چیست؟
- تجربهای ناگهانی که فرد را با حقیقت وجودیاش روبهرو میکند.
- نگرش و شیوهی زندگی فرد را دگرگون میکند.
- فواید مرگآگاهی:
- تغییر نگاه: فرد از دغدغههای روزمره به معنای عمیق زندگی توجه میکند.
- زندگی در لحظه: بیمار دیگر زندگی را به تعویق نمیاندازد، چون ممکن است “بعدی” وجود نداشته باشد.
- آگاهی عمیق: اختلافات کوچک بیاهمیت میشوند و فرد عاشق زندگی در لحظه میشود.
درسهایی از داستان اسکروچ
دکتر خانساری به داستان «هدیه کریسمس» چارلز دیکنز اشاره میکند:
- اسکروچ، مرد خسیس داستان، پس از رویارویی با مرگ (دیدن سنگ قبرش و بیتفاوتی دیگران)، متحول میشود.
- او صبح روز بعد با مهربانی و بخشندگی، زندگی جدیدی را آغاز میکند.
- این داستان نشان میدهد که مرگآگاهی میتواند ما را به درک ارزش زندگی و تغییر رفتارمان سوق دهد.
چرا باید از بیماری خود آگاه باشیم؟
آگاهی از بیماری، بهویژه بیماریهای صعبالعلاج مثل سرطان، فواید اخلاقی و روانی دارد:
- مرگآگاهی، زندگی را اصیلتر میکند و افق دید را وسیعتر.
- بسیاری از بیماران دوست دارند از بیماری خود مطلع شوند تا بتوانند زندگیشان را معنادارتر کنند.
- دانستن، حق هر فرد است و این آگاهی میتواند به پذیرش بهتر بیماری و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
نتیجهگیری: سرطان، فرصتی برای بازنگری در زندگی
سرطان، با وجود چالشهایش، میتواند فرصتی برای مرگآگاهی و درک عمیقتر زندگی باشد. این بیماری ما را وادار میکند که از دغدغههای پیشپاافتاده فاصله بگیریم، زندگی را در لحظه تجربه کنیم و ارزش واقعی آن را درک کنیم. آگاهی از بیماری، نهتنها حق ماست، بلکه میتواند زندگیمان را متحول کند.
منبع
این مقاله بر اساس دیدگاههای دکتر فاطمه خانساری، پژوهشگر و دانشجوی دکتری تخصصی اخلاق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهیه شده است.
