مریم ظریف یگانه، کارشناس ارشد علوم تغذیه، در این مقاله به بررسی علل بیاشتهایی ناشی از سرطان و درمانهای آن و ارائه راهکارهای عملی برای بهبود تغذیه بیماران میپردازد. چگونه میتوان اشتها را افزایش داد؟
بیاشتهایی: چالشی شایع در بیماران سرطانی
بیاشتهایی یا کماشتهایی یکی از مشکلات رایج در بیماران مبتلا به سرطان است:
- علل بیاشتهایی:
- خود بیماری سرطان
- عوارض درمان (مثل تهوع، استفراغ، تغییر حس چشایی یا بویایی)
- عوامل روانی (ترس، افسردگی)
- مدت زمان:
- در برخی افراد موقتی (۱ تا ۲ روز)
- در برخی دیگر دائمی
- عوارض:
- کاهش وزن
- ضعف و خستگی
- اهمیت تغذیه: غذا خوردن بخشی از مراقبت شخصی بیمار است و برای حفظ انرژی و قدرت بدنی ضروری است.
راهکارهای عملی برای بهبود بیاشتهایی
برای مدیریت بیاشتهایی و بهبود تغذیه، نکات زیر را رعایت کنید:
- زمانبندی غذا:
- در زمانهایی که اشتهای بیشتری دارید (مثلاً صبحها) غذا بخورید.
- وعدهی اصلی را به زمانی که گرسنهتر هستید (مثلاً صبحانه یا ناهار) منتقل کنید.
- افزایش تعداد وعدهها:
- به جای ۳ وعدهی بزرگ، ۳ وعدهی اصلی و ۳ میانوعدهی کوچک مصرف کنید.
- هر ۱ تا ۲ ساعت غذاهای پُرپروتئین و پُرانرژی در حجم کم بخورید (غذاهای نرم و مرطوب بهتر تحمل میشوند).
- افزایش انرژی غذا:
- به غذاها کره، روغن زیتون، روغن مایع، شیرخشک، پنیر، آرد برنج یا گندم و عسل اضافه کنید.
- مدیریت مایعات:
- برای جلوگیری از سیری زودهنگام و نفخ، مایعات را همراه غذا محدود کنید (حداکثر نصف لیوان).
- مایعات را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل یا بعد از غذا بنوشید و بیشتر بین وعدهها مصرف کنید.
- به جای نوشیدنیهای کمانرژی (مثل چای، قهوه، نوشابه) از مایعات پُرانرژی و پُرپروتئین استفاده کنید:
- شیر، دوغ بدون گاز
- مخلوط شیر و موز، شیر و بیسکویت، شیر و نان سوخاری
- سوپ غلیظ صافشده، آبگوشت غلیظ
- انتخاب غذاها:
- از غذاهای خیلی بودار که بیاشتهایی را تشدید میکنند، خودداری کنید.
- غذاها را خنک یا در دمای اتاق سرو کنید.
- از غذاهای چرب، سرخشده و پُرفیبر (مثل سبزیجات خام، میوههای نارس با پوست، نان سبوسدار) که باعث سیری زودهنگام میشوند، پرهیز کنید.
- میانوعدههای در دسترس:
- میانوعدههای آماده (مثلاً در کیف یا ماشین) داشته باشید:
- کراکر، کلوچه، میوه
- تنقلات پُرکالری و پُرپروتئین: تخممرغ آبپز، کره بادامزمینی، پنیر، بستنی، مکملهای غذایی، پودینگ، آجیل، تن ماهی یا مرغ
- میانوعدههای آماده (مثلاً در کیف یا ماشین) داشته باشید:
- نوشیدنی به جای غذای جامد:
- اگر تمایلی به غذای جامد ندارید، نوشیدنیهای مغذی (مثل آبمیوه طبیعی، سوپ) مصرف کنید.
- نوشیدنیهای شیردار پروتئین موردنیاز را تأمین میکنند.
- تنوع در طعمها:
- غذاها، مزهها و ادویههای مختلف را امتحان کنید تا بهترین انتخاب را پیدا کنید.
- کاهش بوی غذا:
- پوشش غذا را قبل از قرار گرفتن جلوی بیمار بردارید تا تماس با بوی غذا کاهش یابد.
- تشویق به غذا خوردن:
- حتی در صورت عدم گرسنگی، بیمار را به خوردن مقدار کمی غذا تشویق کنید.
- فعالیت بدنی:
- ۲ ساعت قبل از غذا، نرمش سبک انجام دهید تا اشتها افزایش یابد.
- آرامش و استراحت:
- قبل از غذا استراحت کنید.
- غذا را آرام بخورید، لقمهها را خوب بجوید و سریع قورت ندهید.
- وعدهی غذایی قبل از خواب میتواند مفید باشد (بر اشتهای وعدهی بعدی اثر نمیگذارد).
- محیط غذا خوردن:
- در محیطی آرام و شاد غذا بخورید.
- از ظروف زیبا، موسیقی موردعلاقه، تماشای تلویزیون یا صرف غذا با خانواده و دوستان استفاده کنید تا غذا خوردن لذتبخش شود.
- بهداشت دهان:
- دندانها و دهان را تمیز نگه دارید.
- مسواک زدن قبل از غذا به افزایش اشتها کمک میکند.
نتیجهگیری: تغذیه، گامی مهم در مراقبت از بیماران
بیاشتهایی در بیماران سرطانی میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با رعایت نکات بالا، میتوان اشتها را بهبود داد و از کاهش وزن و ضعف جلوگیری کرد. تغذیهی مناسب به بیمار کمک میکند تا انرژی و قدرت خود را حفظ کند.
منبع و نویسنده
نویسنده: مریم ظریف یگانه، کارشناس ارشد علوم تغذیه
این مقاله در مجله دانستنیهای سرطان، سال بیستم، شماره ۳۶ و ۳۷ (بهار و تابستان ۱۳۹۸ / ۲۰۱۹) منتشر شده است.
