مریم ظریف یگانه، کارشناس ارشد علوم تغذیه، در این مقاله به بررسی رژیم غذایی مناسب برای بیماران کولستومی و نکات تغذیهای برای بهبود عملکرد روده و کیفیت زندگی میپردازد. چگونه میتوان تغذیه را مدیریت کرد؟
کولستومی چیست؟
کولستومی یک عمل جراحی است که در آن بخشی از رودهی بزرگ به سطح پوست شکم متصل میشود تا مسیر خروجی برای مواد زائد ایجاد شود:
- کاربرد:
- درمان برخی سرطانها (مثل سرطان رودهی بزرگ)
- رفع انسداد یا آسیب روده
- انواع:
- موقتی یا دائمی
- در بخشهای مختلف رودهی بزرگ: کولون بالارونده، عرضی، پایینرونده یا سیگموئید
- عملکرد:
- مواد زائد در کیسهای که به سوراخ (استوما) متصل است، جمعآوری میشوند.
- هضم غذا تا محل کولستومی تغییری نمیکند: غذا از مری به معده، سپس رودهی باریک و رودهی بزرگ میرود.
- مدفوع در رودهی بزرگ ابتدا شل است و با جذب آب، سفتتر میشود.
رژیم غذایی پس از کولستومی
پس از بهبود جراحی (معمولاً ۶ تا ۸ هفته)، بیمار میتواند به رژیم غذایی عادی برگردد، اما باید نکات زیر را رعایت کند:
- شروع رژیم:
- ابتدا با رژیم کمفیبر شروع کنید تا التهاب روده کاهش یابد.
- پس از ۶ تا ۸ هفته، به رژیم عادی برگردید.
- جویدن غذا:
- غذا را کامل بجوید و مواد جامد را به قطعات کوچک تقسیم کنید.
- غذا را با دهان بسته بجوید و از قورت دادن با آب خودداری کنید.
- رژیم متعادل:
- رژیم غذایی متنوعی داشته باشید تا ویتامینها، مواد معدنی، پروتئین، کربوهیدرات و چربی موردنیاز تأمین شود.
- بررسی تأثیر غذا:
- غذاهای جدید را بهتدریج و بهتنهایی اضافه کنید و تأثیر آنها را بررسی کنید.
- لیستی از غذاها و واکنش بدن (مثل نفخ یا اسهال) تهیه کنید.
- زمانبندی وعدهها:
- وعدهها را در زمانهای منظم (۳ وعدهی اصلی و میانوعده) مصرف کنید.
- وعدههای کوچک و مکرر بخورید تا از اسهال و گاز جلوگیری شود.
- بزرگترین وعده را در میانهی روز بخورید تا دفع مدفوع در شب کاهش یابد و خواب بهتری داشته باشید.
- مدیریت لاکتوز:
- اگر محصولات لبنی باعث نفخ، اسهال یا گاز میشوند، از شیر بدون لاکتوز یا شیر سویا استفاده کنید.
- پرهیز از برخی غذاها:
- از غذاهای ادویهدار، سرخشده و قندهای ساده (مثل شکر، عسل، مربا، نوشیدنیهای شیرین، کیک، آبنبات) خودداری کنید (ممکن است باعث اسهال شوند).
- مصرف مایعات:
- روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان مایعات بنوشید (در هوای گرم یا هنگام ورزش بیشتر).
- علائم کمآبی (کاهش ادرار، تیره شدن ادرار، تشنگی، خشکی دهان و پوست) را جدی بگیرید.
- کاهش گاز:
- از مصرف آدامس خودداری کنید (بلع هوا را افزایش میدهد).
- محیط غذا خوردن:
- در محیطی آرام و دلپذیر غذا بخورید.
غذاهایی که ممکن است مشکل ایجاد کنند
برخی غذاها میتوانند باعث نفخ، بوی زیاد، اسهال، یبوست یا انسداد استوما شوند:
جدول شماره ۱: غذاهایی که ممکن است بهخوبی تحمل نشوند
- نفخ و گاز: کلم، پیاز، سیر، حبوبات (نخود، لوبیا)، نوشیدنیهای گازدار
- بوی زیاد: ماهی، تخممرغ، سیر، پیاز، ادویههای تند
- اسهال: غذاهای شیرین (شکر، عسل)، غذاهای چرب و سرخشده، قهوه
- یبوست: غذاهای کمفیبر (برنج سفید، نان سفید)، موز نارس
- انسداد استوما: آجیل، دانهها، پوست میوهها (مثل سیب)، سبزیجات سفت (مثل کرفس)
غذاهایی که به بهبود کمک میکنند
برخی غذاها میتوانند به کنترل علائم کمک کنند:
جدول شماره ۲: غذاهایی که به مدیریت علائم کمک میکنند
- کاهش اسهال: موز رسیده، سیب پخته، برنج سفید، نان تست، پوره سیبزمینی
- کاهش یبوست: آلو، انجیر، کیوی، سبزیجات پخته (مثل هویج)، آب فراوان
- کنترل بوی مدفوع: ماست، دوغ، جعفری، نعنا
نتیجهگیری: تغذیه، کلید مدیریت کولستومی
رژیم غذایی مناسب و رعایت نکات تغذیهای میتواند به بهبود عملکرد روده، کاهش عوارض و افزایش کیفیت زندگی بیماران کولستومی کمک کند. مشورت با متخصص تغذیه برای تنظیم رژیم شخصیسازیشده توصیه میشود.
منبع و نویسنده
نویسنده: مریم ظریف یگانه، کارشناس ارشد علوم تغذیه
این مقاله در مجله دانستنیهای سرطان، سال بیستم، شماره ۳۶ و ۳۷ (بهار و تابستان ۱۳۹۸ / ۲۰۱۹) منتشر شده است.
